Theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), huy động vốn của TTCK qua 12 năm được 700.000 tỷ đồng. Với con số này, TTCK được xem là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh ngân hàng khó khăn.

Nhà đầu tư theo dõi diễn biến các chỉ số tại sàn giao dịch chứng khoán Rồng Việt (TP Hồ Chí Minh). Ảnh: Phạm Hậu - TTXVN

Tuy nhiên, trong 12 năm qua, TTCK Việt Nam đã không ít lần biến động mạnh. Năm 2007, khi TTCK ở thời kỳ hoàng kim, nhiều nhà đầu tư đã xem TTCK như một “canh bạc” lớn, nhà đầu tư đổ xô đầu tư chứng khoán để tìm kiếm lợi nhuận. Bước sang 2008, TTCK đã bắt đầu có dấu hiệu đi xuống. Thế nhưng, nhiều nhà đầu tư vẫn kỳ vọng sự đi xuống chỉ là nhất thời và TTCK sẽ sớm trở lại về thời hoàng kim đã có. Vì thế, số lượng nhà đầu tư và các CTCK vẫn tiếp tục tăng. Tuy nhiên, từ năm 2009 đến nay, TTCK đã “tuột dốc không phanh” bất chấp các chuyên gia nhận định thị trường sẽ sớm khởi sắc.

Nhìn nhận về nguyên nhân đi xuống của TTCK, các chuyên gia kinh tế cho rằng TTCK vẫn bị làm giá và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết phần lớn chưa minh bạch. Chưa kể, tình hình kinh tế khó khăn đã kéo các doanh nghiệp niêm yết rơi vào khó khăn, nợ nần chồng chất. Một hệ quả khác là sự tăng trưởng nóng của tín dụng do sự cho vay dễ dãi, cùng với sự suy yếu của kinh tế đã làm TTCK liên tục đỏ điểm. Mới đây, sau thông tin “bầu Kiên” (ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng sáng lập Ngân hàng TMCP Á châu - ACB) và nguyên Tổng giám đốc ACB Lý Xuân Hải bị bắt đã làm rúng động giới đầu tư. Khi niềm tin bị sụp đổ thì thanh khoản của TTCK theo đó cũng “bốc hơi”. Chỉ tính từ ngày 20 - 23/8, VN - Index giảm 10%, rơi xuống 392,8 điểm; còn HNX - Index giảm 13,4% giá trị, rơi xuống 61,2 điểm. Cùng với sự giảm điểm, vốn hóa sàn HoSE mất 67,5 nghìn tỷ, xuống còn 604,8 nghìn tỷ đồng. Tương tự, vốn hóa sàn HNX giảm 12,6 nghìn tỷ xuống còn 82,5 nghìn tỷ đồng.

Rõ ràng, TTCK tuy hoạt động 12 năm nhưng vẫn là lĩnh vực kinh doanh mới, chứa đựng nhiều khó khăn và rủi ro. Thực tế, vài năm trở lại đây đã có nhiều CTCK thua lỗ. Theo đại diện của UBCKNN, nếu để rơi vào tình trạng kiểm soát đặc biệt 6 tháng liền, kèm với lỗ lũy kế 50% vốn điều lệ, sẽ có nhiều CTCK bị đình chỉ hoạt động. Hiện có 40/105 CTCK khó khăn về thanh khoản không đảm bảo chỉ tiêu an toàn tài chính; có 71 CTCK bị thua lỗ (do giá cổ phiếu giảm thấp và đầu tư không hiệu quả). Chưa kể quý I/2012, đã có 4 CTCK xin rút nghiệp vụ môi giới, điều này đồng nghĩa những CTCK này sẽ xóa sổ hoạt động. Nhiều chuyên gia dự báo, trong tổng số các CTCK hiện nay, sẽ chỉ còn khoảng 1/3 tồn tại, khi mà các quy định quản lý CTCK ngày càng chặt chẽ.

Hy vọng một tương lai sáng

Dù vậy, theo Chủ tịch UBCKNN Vũ Bằng, dù đối mặt với những “vấp ngã” trên, TTCK Việt Nam vẫn có sự trưởng thành. Việc đảm bảo thị trường vận hành an toàn, ổn định ngay trong những thời điểm khó khăn nhất là điều mà không phải TTCK non trẻ nào cũng đạt được.

Theo thống kê của UBCKNN, sự trưởng thành của thị trường được thể hiện sinh động qua nhiều con số. So với cách đây 12 năm, quy mô thị trường hiện tăng trên 50 lần, vốn hóa năm đầu tiên dưới 1% GDP, nhưng cuối năm 2011 đạt gần 27%. Khối lượng giao dịch cũng tăng 30 - 40 lần so với năm đầu tiên giao dịch. Công ty niêm yết trong năm đầu tiên thị trường hoạt động chỉ hơn 10 doanh nghiệp, nay tăng lên gần 800 doanh nghiệp.

Năng lực huy động vốn thực sự là điểm đáng chú ý với gần 700.000 tỷ đồng huy động cho nền kinh tế qua 12 năm, đỉnh cao là năm 2007 đạt 127.000 tỷ đồng. Luồng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài có thời điểm cao nhất lên đến 12 tỷ USD, nay khoảng 6,7 tỷ USD, góp phần cân bằng cán cân thanh toán, cũng như gia tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam trong con mắt nhà đầu tư quốc tế.

Mặt khác, các tổ chức kinh doanh chứng khoán đã có những bước phát triển về quy mô, mạng lưới công nghệ và trở thành một tổ chức trung gian phục vụ cho hoạt động tư vấn, cổ phần hóa kết nối cung cầu trên thị trường chứng khoán. Ngay cả các tổ chức thị trường như Sở, Trung tâm Lưu ký cũng ngày càng phát triển, công nghệ thông tin đã được cải thiện, nhiều dịch vụ, nghiệp vụ, sản phẩm mới cũng đã được triển khai đảm bảo cho hoạt động thị trường được thông suốt, không xảy ra đổ vỡ. Khung pháp lý cho thị trường cũng ngày càng được hoàn thiện và từng bước tiếp cận với tiêu chuẩn quốc tế. Về số lượng tài khoản, nhà đầu tư cũng ngày một gia tăng, khi mới có thị trường chứng khoán chỉ có khoảng 3.000 tài khoản, nhưng đến hiện nay đã có 1,2 triệu tài khoản. Lượng vốn huy động qua thị trường, đặc biệt là từ khối nhà đầu tư nước ngoài đến đạt khoảng 8 tỷ USD.

Mặt khác, trước những khó khăn của TTCK, UBCKNN đã trình Bộ Tài chính, Chính phủ ban hành chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2020, đồng thời xây dựng tái cấu trúc thị trường chứng khoán và doanh nghiệp bảo hiểm. Theo đó, định hướng dài hạn thời gian tới là tập trung vào tái cấu trúc 4 trụ cột: hàng hóa, nhà đầu tư, công ty chứng khoán và các sở giao dịch chứng khoán. 

根据国家证券委员会所报告越南证券市场12年所筹集的资本大约7万亿越盾，成为越南目前在景气不良之经济的主要筹集资本的场面。越南证券市场面临了不少困难从而也获得了成长。确保市场在最困难时期仍然稳定、安全活动的任务不是每个年轻的市场都能做到。跟开始时期对比市场规模已增加50倍，2000年市价不到1%可2011年为27%，交易数量也增加40倍，上市公司从2家增到800家。12年筹集资本总额为700万亿越盾 ，而顶点为2007年的127万越盾。FII最高的时期为120亿美元，现在为67亿美元以促进平衡国家收支，以及增加国际投资者眼中的吸引力。    另一方面，证券经营机构在规模和经营策略也经过不少改变发展成为投资者的积极咨询中介机构，连接市场上的供应和需求。管理机构在工艺技术上不断改进以符合市场的需求。法律框架不断完善。这样的表现已显示了越南证券市场也有一定的成长。

这12年来，越南证券市场也经过不少的强烈变动。2007年是黄金时期，许多投资者将证券市场视为大赌场，陆续参与投资赚回利润。2008年，市场已经开始下降，可许多投资者还坚持下去，以为这只是暂时的表现，市场早晚就返回黄金时期。可是从2009年到现在，虽然很多专家都认为市场很快就恢复可实际上市场还是“打滑不刹车”的状态。

        关于导致市场下跌的原因，经济家都认为由于上市企业的财务报告大多部分还不够明显。经济景色不好导致上市企业陷入困难和债务也是重要的原因。另外，由于宽松的信贷政策加上经济减弱都使越南证券市场连续红色。最近，阮德坚-亚洲商业银行ACB的创造委员，前任副主席跟ABC的总经理-李春海被逮捕的信息使投资界心理不定。投资者对市场的信心崩溃导致市场的清算性的跟着下降。虽然越南证券市场已经活动12年可还属于新的业务领域充满了困难和风险。最近几年，不少证券公司大量损失。根据SSC的代表表示如果被陷入6个月的特殊监视加上累计亏损50%的注册资本，很多证券公司可能被停止活动。目前有40/105家证券公司在清款方面上不能确保金融安全规范；71家因股价下跌及无效的投资策略经营损失。2012年第一季已经有4家完全删除。根据目前的状况很多专家认为当管理部门对于证券公司的规定日益紧密，可能只有1/3家能存在下去。

        越南证券市场目前所存在的问题是什么？导致证券市场不能返回黄金时期的原因如何？从已经发展的市场对比越南可以学习到什么以日益完善自己的证券市场？这点一直以来都是管理部门寻找正确答案的重要问题